Web tabanlı SCADA nedir? Tarayıcıdan mühendislik ve işletim

Bir SCADA sistemi saha cihazlarından veri toplar, bu veriyi operatöre ekranlar ve alarmlar halinde gösterir ve operatörün komutlarını sahaya iletir. Bu işlerin hangi bilgisayarda yapıldığı ise mimariden mimariye değişir. Geleneksel kurulumda operatör ve mühendis bilgisayarlarına ayrı istemci yazılımları kurulur. Web tabanlı SCADA’da bu iş tarayıcıya geçer.

Kurulu istemciden tarayıcıya

Klasik bir SCADA kurulumunda genellikle üç parça bulunur: sahayla haberleşen bir sunucu, operatör istasyonlarına kurulan çalışma (runtime) istemcisi ve mühendislerin projeyi düzenlediği ayrı bir geliştirme ortamı. Her istemcinin kendi sürümü vardır. Sunucu güncellenince istasyonların da güncellenmesi gerekir; yeni bir operatör bilgisayarı eklemek kurulum, lisans ve proje dosyası dağıtımı demektir.

Web tabanlı SCADA’da proje, ekranlar, alarm tanımları ve yapılandırma sunucuda durur. İstemci bir web tarayıcısıdır: ekranı sunucudan alır, değerleri açık tutulan bir bağlantı üzerinden günceller ve operatörün komutunu sunucuya iletir. Bugün bu işler HTML5, SVG ve WebSocket gibi standart web teknolojileriyle yapılır; tarayıcıya eklenti kurmak gerekmez.

Mühendislik de tarayıcıda

Web erişimi ilk yaygınlaştığında çoğu zaman masaüstünde tasarlanan ekranları tarayıcıda göstermekle sınırlıydı. Tarayıcı bir izleme penceresiydi; mühendislik hâlâ kurulu bir araçla yapılıyordu. Bugün bazı sistemler ekran tasarımını, sinyal ve sürücü ayarlarını, hatta sunucuda çalışan betikleri de tarayıcıdan düzenlemeyi sağlıyor.

Bunun pratik sonucu şu: mühendis ve operatör aynı projeye aynı sunucu üzerinden bakar. Bir ekrandaki düzeltme için dosya kopyalanmaz, istasyonlara yeni sürüm dağıtılmaz. Kimin neyi değiştirdiği de tek yerde kayıt altına alınabilir.

Getirdikleri

• Daha az istemci bakımı. Operatör istasyonunda tarayıcı yeterli olunca kurulum ve güncelleme işi sunucuda toplanır.
• Tek proje, tek kaynak. Ekranlar ve yapılandırma tek yerde tutulur; istasyonlar arasında sürüm farkı oluşmaz.
• Esnek ekranlar. Aynı ekran farklı boyuttaki monitörlerde açılabilir; SVG tabanlı grafikler büyütüldüğünde bulanıklaşmaz.
• Merkezi yetkilendirme. Kimin hangi ekranı göreceği, kimin komut göndereceği ve kimin yapılandırmayı değiştireceği sunucuda tanımlanır ve denetlenir.

Değerlendirirken sorulacaklar

Tarayıcıdan erişim kolaylık getirir, ama bir kontrol sistemine erişimin kolaylaşması korunması gereken yüzeyin büyümesi demektir. NIST’in operasyonel teknoloji güvenliği rehberi (SP 800-82), kontrol sistemlerinin kurum ağından ve internetten katmanlar halinde ayrılmasını ve erişimin en az yetki ilkesiyle verilmesini önerir. Bir web SCADA’yı değerlendirirken şu sorular işe yarar:

1. Ağ mimarisi: Sunucu hangi ağ bölütünde duracak? Kurum ağından ya da uzaktan erişim gerekiyorsa hangi yoldan sağlanacak?
2. Kimlik ve yetki: Roller nasıl tanımlanıyor? Yetki kontrolü tarayıcıda mı, sunucuda mı yapılıyor?
3. Kayıt: Girişler, yapılandırma değişiklikleri ve komutlar kimin adına ve hangi değerle kaydediliyor?
4. Bağlantı güvenliği: Tarayıcı ile sunucu arasındaki trafik kurulumda nasıl korunacak?
5. Kesinti davranışı: Bir cihazla haberleşme kopunca operatör bunu ekranda nasıl görüyor?
6. Veri akışı: Bir ekran açıldığında sunucu hangi verileri gönderiyor? Ekranda olmayan sinyaller de taşınıyor mu?

Bu soruların bir kısmının cevabı üründe, bir kısmı ise kurulumun nasıl tasarlandığındadır. İkisini de satın almadan önce tedarikçiyle birlikte netleştirmek gerekir.

YTCC’de

YTCC, web arayüzünde çalışan ve çekirdeği Rust ile yazılmış bir SCADA platformudur. Çalışma ekranları tarayıcıdaki ekran editöründe tasarlanır. Sinyal, nokta, cihaz ve sürücü ayarları yapılandırma editöründen yapılır. Sunucu betikleri TypeScript ile tarayıcıdaki kod editöründe yazılır. İstemci tarafında tarayıcı dışında kurulum gerekmez; YTCC sunucusu ayrıca kurulur. Ekranlar yalnızca kullandıkları sinyallere abone olur ve yetki kontrolleri sunucuda yapılır.

Ayrıntılar Platform sayfasında. YTCC’yi kendiniz denemek için indirebilirsiniz.