Protokoller 6 dk okuma
OPC UA nedir? Bilgi modeli, abonelik ve güvenlik
Üreticiden ve işletim sisteminden bağımsız endüstriyel iletişim standardı OPC UA: istemci ve sunucu, adres alanı, abonelikler, güvenlik kipleri ve sertifikalar.
Yayın tarihi:
OPC UA (OPC Unified Architecture), endüstriyel cihazlar ve yazılımlar arasında veri alışverişi için OPC Foundation’ın geliştirdiği ve IEC 62541 olarak da yayımlanan bir iletişim standardıdır. Üreticiden ve işletim sisteminden bağımsızdır. Bir değerin yanında o değerin ne olduğunu anlatan bilgi modelini de taşır. Kimlik doğrulama, imzalama ve şifreleme de standardın içinde tanımlıdır.
Klasik OPC’den OPC UA’ya
İlk OPC standartları, bugün “klasik OPC” denen OPC DA, HDA ve A&E, 1990’larda Microsoft’un COM/DCOM teknolojisi üzerine kuruldu. Bu yüzden yalnız Windows’ta çalışıyorlardı ve DCOM trafiğini güvenlik duvarlarından geçirmek zordu. OPC Foundation 2006’da yayımladığı OPC UA ile bu bağımlılığı kaldırdı. OPC UA’yı gömülü bir denetleyiciden bir sunucuya kadar farklı donanım ve işletim sistemlerinde çalıştırmak mümkündür.
İstemci ve sunucu
Bir OPC UA sunucusu verisini bir adres alanında yayımlar. İstemci sunucuya bağlanır, adres alanında gezinir, değerleri okur ve yazar, değişikliklere abone olur. Bugün birçok PLC’de yerleşik bir OPC UA sunucusu bulunur. SCADA ve MES gibi yazılımlar da hem istemci hem sunucu olabilir: bir SCADA, PLC’lerin sunucularından veri okurken kendi verisini üst sistemlere bir OPC UA sunucusu olarak açabilir.
Sunucunun adresi bir uç nokta (endpoint) URL’idir. İkili TCP taşımasında bu adres opc.tcp://sunucu:4840 biçimindedir. 4840, IANA’nın OPC UA’ya ayırdığı varsayılan porttur, ama sunucular başka bir port da kullanabilir. İstemci önce uç noktaları sorar (GetEndpoints); sunucu her uç noktanın güvenlik kipini, güvenlik politikasını ve kabul ettiği kullanıcı kimliği türlerini bildirir.
Adres alanı ve bilgi modeli
Adres alanındaki her şey bir düğümdür (node). Her düğümün bir kimliği (NodeId) vardır: bir ad alanı numarası ve bir tanımlayıcı, örneğin ns=2;s=Pompa1.Hiz. Standart sekiz düğüm sınıfı tanımlar; en sık karşılaşılanlar nesneler (Object), değişkenler (Variable) ve yöntemlerdir (Method). Düğümler birbirine başvurularla (reference) bağlanır. Örneğin bir pompa nesnesi hız ve sıcaklık değişkenlerini içerir ve türünü gösteren bir tip tanımına bağlanır.
Modbus TCP’de istemci yalnız bir yazmaç numarası ve bir sayı görür. OPC UA’da aynı değer “Pompa1’in hızı” olarak, veri tipiyle ve sunucu yayımlıyorsa birimiyle gelir. Her değerin yanında bir durum kodu (Good, Uncertain, Bad) ve iki zaman damgası bulunur: değerin kaynakta oluştuğu zaman (SourceTimestamp) ve sunucunun onu aldığı zaman (ServerTimestamp).
Farklı sektörler için ortak bilgi modelleri de var. Tamamlayıcı şartnameler (companion specifications), örneğin bir takım tezgâhının ya da bir robotun hangi düğümleri hangi adlarla yayımlayacağını tanımlar. Farklı üreticilerin cihazları aynı modeli kullandığında istemcide her biri için ayrı eşleme yapmanız gerekmez.
Okuma, yazma ve abonelik
İstemcinin kullandığı servisler standartta tanımlıdır:
- Browse: adres alanında gezinir, düğümleri ve başvurularını listeler.
- Read ve Write: bir ya da birden çok düğümün değerini okur ve yazar.
- Call: sunucudaki bir yöntemi çalıştırır.
- Subscription ve MonitoredItem: istemci izlemek istediği değişkenleri bir aboneliğe ekler. Sunucu her değişkeni belirlenen örnekleme aralığında okur ve yalnız değişen değerleri, yayın aralığında toplu bildirim olarak gönderir. Bir ölü bant tanımlanırsa küçük dalgalanmalar bildirilmez.
Abonelikle istemci her değeri sürekli sorgulamak zorunda kalmaz ve değişiklikleri sırasıyla alır. Standart ayrıca olaylar ve alarmlar (Alarms and Conditions), geçmiş veriye erişim (Historical Access) ve yayın-abone modeli (PubSub) için ayrı bölümler içerir.
Güvenlik
OPC UA’da güvenlik iki katmanda çalışır.
Uygulama katmanı: Her OPC UA uygulamasının bir X.509 uygulama sertifikası vardır. Sign ve SignAndEncrypt kiplerinde istemci ve sunucu bağlanırken birbirinin sertifikasını doğrular; sertifika güven listesinde değilse bağlantı reddedilir. İletişim kanalının ne kadar korunacağını güvenlik kipi belirler. Standart üç kip tanımlar:
| Güvenlik kipi | Anlamı |
|---|---|
| None | Güvenlik uygulanmaz |
| Sign | Bütün mesajlar imzalanır, şifrelenmez |
| SignAndEncrypt | Bütün mesajlar imzalanır ve şifrelenir |
Kullanılacak algoritmaları güvenlik politikası belirler. Basic256Sha256 yaygın kullanılan güncel politikalardan biridir; eski Basic128Rsa15 ve Basic256 politikaları artık önerilmez.
Kullanıcı katmanı: Kanal kurulduktan sonra oturumu açan taraf kullanıcı kimliğini bildirir: anonim, kullanıcı adı ve şifre, X.509 kullanıcı sertifikası ya da bir kimlik hizmetinin verdiği belirteç. Hangi kimlik türlerini kabul edeceğine sunucu karar verir.
None kipini yalnız deneme ortamında kullanın. Sahada Sign ya da SignAndEncrypt seçilir ve sunucu, kontrol sistemleri için ayrılmış bir ağ bölütünde tutulur.
İlk bağlantıda en sık görülen hata, sertifikanın güvenilir sayılmamasıdır: sunucu istemcinin sertifikasını ya da istemci sunucununkini reddeder. Çözüm, iki tarafta da karşı tarafın sertifikasını güven listesine almaktır.
OPC UA ve öteki protokoller
Modbus TCP gibi protokoller yalnız adres ve değer taşır; o değerin ne anlama geldiğini iki tarafın ayrı ayrı bilmesi gerekir. OPC UA’da bilgi modeli ve güvenlik protokolün parçasıdır. Bunun bedeli daha karmaşık bir uygulama ve cihazda daha fazla işlem gücüdür. Enerji sistemlerinde IEC 60870-5-104, DNP3 ve IEC 61850 gibi sektöre özgü protokoller yaygınlığını koruyor. Bu tesislerde OPC UA çoğu zaman farklı sistemleri bir araya getiren ortak dil olarak kullanılır.
Sık sorulan sorular
OPC UA bir protokol mü?
OPC UA, protokolleri de içeren bir standarttır: taşıma biçimlerini, servisleri, bilgi modelini ve güvenliği birlikte tanımlar. En çok kullanılan taşıma biçimi, opc.tcp adresli ikili TCP protokolüdür.
OPC UA hangi portu kullanır?
İkili TCP taşımasında varsayılan port 4840’tır. Sunucu farklı bir port kullanabilir; doğru adres uç nokta URL’inde yazar.
OPC UA ile OPC DA arasındaki fark nedir?
OPC DA, COM/DCOM’a dayanan klasik OPC’nin anlık veri standardıdır ve yalnız Windows’ta çalışır. OPC UA platformdan bağımsızdır; bilgi modelini ve güvenliği standardın içinde tanımlar.
YTCC’de
YTCC’de OPC UA hem istemci hem sunucu olarak kullanılır. İstemci, OPC UA sunucularına None, Sign ya da SignAndEncrypt güvenlik kipiyle bağlanır ve anonim ya da kullanıcı adıyla oturum açar. Başka sistemler YTCC’nin OPC UA sunucusuna bağlanıp okuma yapabilir; sunucuda dışarıdan yazma kapalıdır. OPC UA istemcisi de her sürücü gibi kendi işletim sistemi sürecinde çalışır.
YTCC’nin haberleştiği öteki protokoller Platform sayfasında. Siemens PLC’lerinden veri okumanın başka bir yolu için S7-1200 ve S7-1500’de PUT/GET erişimi yazımıza bakabilirsiniz.