İçeriğe geç
YTCC

Temel kavramlar 9 dk okuma

SCADA yazılımı nasıl seçilir? Satın almadan önce bakılacaklar

SCADA yazılımı seçerken bakılacak konular ve tedarikçiye sorulacak sorular: protokoller, mühendislik aracı, istemciler, alarmlar, tarihçe, yetki, lisans modeli ve deneme.

Yayın tarihi:

Yenilenebilir Enerji (GES / RES / HES) için örnek YTCC çalışma ekranı: proses şeması, durum kartları, göstergeler, eğilim grafiği ve alarm listesi.

Bir SCADA yazılımı tesiste yıllarca çalışır. Bugün seçtiğiniz ürünle sonraki genişlemeleri, bakımı ve lisans yenilemelerini de yaparsınız. Bu yüzden kararı tesisinizin cihazlarına, ekibinize ve bütçenize göre verin.

Bu yazı belirli ürünleri karşılaştırmıyor. YTCC’yi ya da diğer SCADA yazılımlarını değerlendirirken bakılacak konuları ve tedarikçiye sorulacak soruları sıralıyor. Tarayıcı tabanlı yapının kendisini Web tabanlı SCADA nedir? yazısında anlattık.

Önce kendi ihtiyacınızı yazın

Ürünlere bakmadan önce tesisinizi bir sayfada tarif edin. Bu liste olmadan demo karşılaştırırsınız; listeyle aynı soruyu her tedarikçiye sorarsınız.

  • Bugün kaç sinyal okuyacaksınız, beş yıl sonra kaç tane?
  • Sahada hangi cihazlar var, hangi protokollerle haberleşiyorlar?
  • Kaç operatör istasyonu olacak? Ekranlara tablet ya da telefondan da bakılacak mı?
  • Hangi roller olacak: operatör, bakım, mühendis, yönetici?
  • Ölçüm ve alarm geçmişini ne kadar süre saklamanız gerekiyor?
  • Projeyi kim yapacak ve kim büyütecek: kendi ekibiniz mi, bir entegratör mü?

Saha cihazlarınızla konuşabiliyor mu?

Protokol listesinde adın geçmesi yetmez. Aynı protokolde rol ve kapsam üründen ürüne değişir:

  • Rol: Sahadaki RTU ve PLC’leri yazılım okuyacaksa istemci (master) rolü gerekir. İhtiyacınız olan rolün her protokolde bulunduğunu doğrulayın.
  • Okuma ve yazma: Bazı sürücüler yalnız okur. Komut gönderecekseniz hangi komut tiplerinin desteklendiğini sorun.
  • Bağlantı: Cihazlarınıza hangi yoldan bağlanılıyor? Protokolün güvenlik seçenekleri (DNP3’te TLS ve Secure Authentication, OPC UA’da Sign ve SignAndEncrypt) kullanılabiliyor mu?
  • Cihaz tarafı: Bazı cihazlar ayar ister. Siemens S7-1200 ve S7-1500’e dışarıdan erişim için PUT/GET ayarı açılmalıdır.

Sorunun en sağlam cevabı, kendi cihaz listenizle yapılan bir denemedir. Sürücü başına ayrı ücret alınıp alınmadığını da bu aşamada öğrenin.

Mühendislik nerede yapılıyor?

Ekranlar, sinyaller ve alarmlar bir mühendislik aracında hazırlanır. Bu araç ayrı bir bilgisayara kurulan bir masaüstü programı olabilir ya da tarayıcıda çalışabilir. Sorulacaklar:

  • Mühendislik aracı için ayrı lisans gerekiyor mu?
  • Hazır sembol kütüphanesi var mı? Bir pompayı bir kez çizip parametreyle her yerde kullanabiliyor musunuz?
  • Binlerce sinyali Excel ya da CSV ile toplu içe aktarabiliyor musunuz?
  • Sunucu tarafında mantık (hesap, zamanlama, otomatik işlem) için betik yazılabiliyor mu? Betik hangi dille yazılıyor ve sunucuda neye erişebiliyor?

İstemciler ve erişim

Her operatör istasyonuna ne kurulacağını ve her istemcinin ücretli olup olmadığını sorun. Kurulu istemcili sistemlerde her istasyon ayrı kurulum ve güncelleme ister. Tarayıcı tabanlı sistemlerde istemci bir web tarayıcısıdır; kurulum ve güncelleme sunucuda toplanır.

Ekranlar farklı boyutlarda açılacaksa aynı sayfanın tablet ve telefon için ayrı yerleşimle tasarlanıp tasarlanamadığını da sorun. Proses ekranları web sayfaları gibi kendiliğinden yeniden dizilmez.

Çalışan sistemde değişiklik

Gece gündüz çalışan bir tesiste her değişiklik için sistemi durdurmak pahalıdır. Bir nokta eklemek ya da bir adresi düzeltmek için sürücünün yeniden başlatılıp başlatılmadığını sorun. Değişiklik uygulanmadan önce doğrulanıyor mu, mevcut durumla farkı gösteriliyor mu? Bir sürücü çökerse ne oluyor: kendiliğinden yeniden başlıyor mu, operatör bunu nasıl görüyor?

Alarm yönetimi

Alarm listesi her üründe vardır; fark alarm sayısı arttığında ortaya çıkar. Öncelikler, alarm grupları, onay biçimleri, rafa kaldırma ve servis dışı bırakma nasıl çalışıyor? Sürekli açılıp kapanan (titreşen) alarmlar ve alarm seli algılanıyor mu? Bir cihazla haberleşme kesilince o cihazın her sinyali için ayrı alarm mı geliyor, tek alarm mı? Konunun ayrıntısı alarm seli yazısında.

Tarihçe ve grafikler

Ölçüm, alarm ve komut geçmişi nerede tutuluyor? Veritabanı için ayrı bir ticari lisans gerekiyor mu? Hangi sinyalin hangi sıklıkla ve hangi ölü bantla arşivleneceğini, ne kadar saklanacağını siz ayarlayabiliyor musunuz? Geçmişi Excel ya da CSV olarak alabiliyor musunuz?

Kullanıcılar, yetki ve kayıt

Rolleri kendiniz tanımlayabiliyor musunuz? Yetki denetimi tarayıcıda mı, sunucuda mı yapılıyor? Tarayıcıda gizlenen bir düğme güvenlik önlemi sayılmaz. Şunlar da sorulmalı:

  • Komutlar kimin adına, hangi değerle ve hangi sonuçla kaydediliyor? Reddedilen komutlar da kayda giriyor mu?
  • Yapılandırma değişikliklerinde önceki ve sonraki değer tutuluyor mu?
  • Aynı tesis bölümüne iki operatör aynı anda komut gönderebiliyor mu, yoksa kontrolü bir kişi mi alıyor?
  • Şifre politikası ve hatalı girişte hesap kilitleme ayarlanabiliyor mu?

Güvenlik ve ağ yapısı

Güvenliğin bir kısmı üründe, bir kısmı kurulumun tasarımındadır. NIST SP 800-82, kontrol sistemlerinin kurum ağından katmanlar halinde ayrılmasını ve erişimin en az yetkiyle verilmesini önerir. Tedarikçiye sunucunun hangi ağ bölütünde duracağını, bileşenlerin kendi aralarındaki iletişimin dış ağa açık olup olmadığını ve sunucu betiklerinin dosyalara, ağa ve sahaya hangi sınırlarla erişebildiğini sorun.

Lisans modeli ve toplam maliyet

SCADA lisansları farklı şeyleri sayar: sinyal ya da tag sayısı, istemci sayısı, sunucu sayısı, sürücü ya da modül. Çoğunda yıllık bakım ücreti de vardır. Fiyat listelerini yan yana koymak bu yüzden yanıltıcıdır. Bunun yerine kendi senaryonuzu her tedarikçiye verin: bugünkü sinyal, sürücü ve istemci sayınızı ve beş yıl sonrası için tahmininizi. Sonra şunları sorun:

  • İstemci ya da kullanıcı eklemek ücretli mi?
  • Bütün özellikler lisansa dahil mi, yoksa alarm, tarihçe ya da betik ayrı modül mü?
  • Küçük bir proje ya da deneme için ücretsiz bir kademe var mı? Varsa ticari kullanımda geçerli mi?

Toplam maliyete lisansın yanında bakım, mühendislik saatleri, sunucu donanımı ve eğitim de girer.

Yedek, taşıma ve destek

Projenin yedeği nasıl alınıyor, başka bir bilgisayara nasıl taşınıyor? Yedeğe neler dahil: ekranlar, yapılandırma, kullanıcılar, tarihçe? Destekte de kapsamı netleştirin: lisansla birlikte hangi saatlerde destek geliyor, 7/24 destek gerekiyorsa hangi sözleşmeyle sağlanıyor, talepler hangi kanaldan iletiliyor?

Kendiniz deneyin

Demo sunumunda tedarikçinin hazırladığı proje çalışır. Seçimden önce yazılımı kendi bilgisayarınıza kurun ve küçük bir deneme yapın:

  1. Sahadaki bir cihaza bağlanın ve birkaç sinyal okuyun.
  2. Bir ekran çizin ve nesneleri bu sinyallere bağlayın.
  3. Bir alarm tanımlayın, tetikleyin ve onaylayın.
  4. Bir komut gönderin ve kayıtta kimin adına göründüğüne bakın.
  5. Sistem çalışırken bir nokta ekleyin.
  6. Projenin yedeğini alıp başka bir bilgisayara taşıyın.

Kontrol listesi

KonuTedarikçiye sorun
ProtokollerBenim cihazlarımla hangi rolde, okuma ve yazmayla çalışıyor?
MühendislikAraç nerede çalışıyor, ayrı lisans gerekiyor mu?
İstemcilerİstasyona ne kuruluyor, istemci başına ücret var mı?
DeğişiklikNokta eklemek için sürücü yeniden başlıyor mu?
AlarmlarGruplar, onay biçimleri, titreşim ve sel algılama var mı?
TarihçeVeritabanı için ayrı lisans gerekiyor mu, saklama süresi ayarlanıyor mu?
Yetki ve kayıtYetki sunucuda mı denetleniyor, komutlar kimin adına kaydediliyor?
LisansNe sayılıyor, beş yıl sonra ne ödeyeceğim?
Yedek ve destekYedeğe ne dahil, destek hangi saatlerde ve hangi kanaldan?

Sık sorulan sorular

Web tabanlı SCADA mı, kurulu istemcili SCADA mı?

Operatör istasyonu sayınız çoksa ya da ekranlara farklı cihazlardan bakılacaksa tarayıcı tabanlı yapı istemci bakımını sunucuda toplar. Kararı ağ yapınız ve güvenlik gereksinimlerinizle birlikte verin.

SCADA lisanslarını nasıl karşılaştırırım?

Sinyal, sürücü ve istemci sayınızı her tedarikçiye verin ve bugün ile beş yıl sonrası için toplam maliyeti isteyin. Böylece aynı senaryonun fiyatlarını yan yana koyarsınız.

Ücretsiz bir SCADA sürümü ticari projede kullanılabilir mi?

Lisans koşullarına bağlıdır. Bazı ücretsiz sürümler yalnız deneme ya da ticari olmayan kullanım içindir, bazıları süre ya da sinyal sınırıyla gelir. Ticari kullanımın dahil olup olmadığını ve sınırları yazılı olarak öğrenin.

Seçimden önce pilot proje gerekir mi?

Gerekir. Kendi cihazınızla küçük bir pilot, protokol ve ekran sorularının çoğunu demo sunumundan daha net cevaplar.

YTCC’de

YTCC, çekirdeği Rust ile yazılmış gelişmiş bir SCADA/HMI platformudur. Kendi sunucunuzda çalışır; tasarımı ve işletmeyi tarayıcıdan yaparsınız. İstemci tarafında tarayıcı dışında kurulum gerekmez ve ekranlara yerel ağdaki bilgisayar, tablet ve telefonlardan erişilir.

Sürücüler Modbus TCP, Siemens S7, OPC UA, IEC 60870-5-101, IEC 60870-5-104, IEC 61850 (MMS), DNP3, BACnet/IP, MQTT, SNMP, Beckhoff ADS ve EtherNet/IP ile haberleşir; her sürücü örneği ayrı bir süreçte çalışır ve çöken bir sürücüyü denetleyici süreç kendiliğinden yeniden başlatır. Başlıca sürücülerde nokta ekleme, silme, adres ve ölçek değişiklikleri sürücü yeniden başlatılmadan uygulanır. Sinyalleri Excel ya da CSV ile toplu aktarırsınız; sunucu betiklerini TypeScript ile yazarsınız ve betikler dosya, ağ ve süreç erişimi olmayan korumalı bir alanda çalışır.

Alarm grupları iç içe kurulur; dört onay modu, titreşim ve sel tespiti, gerekçe ve süre sınırıyla rafa kaldırma vardır. Haberleşme kesilince cihaz başına tek alarm gelir. Tarihçe her proje için ayrı bir veritabanında tutulur ve ticari bir veritabanı lisansı gerekmez. Rol tabanlı yetkiler sunucuda denetlenir; girişler, yapılandırma değişiklikleri ve komutlar denetim kaydına yazılır. Bir sorumluluk alanını aynı anda tek kullanıcı kontrol eder.

Fiyatı Capacity Unit (CU) belirler: sahadan okuduğunuz noktalar ve kullandığınız protokol sürücüleri sayılır, istemciler sayılmaz. Her planda bütün özellikler vardır. 80 CU ve altı ücretsizdir, ticari kullanım dahil. Kendi senaryonuzu Fiyatlandırma sayfasındaki hesaplayıcıyla hesaplayın. Proje yapılandırması tek dosyada yedeklenir ve başka bir bilgisayara taşınır (tarihçe verisi hariç). Her lisansa mesai saatleri içinde destek dahildir.

Protokollerin ve mimarinin ayrıntısı Platform sayfasında. Kendi cihazlarınızla denemek için YTCC’yi indirin.

Kaynakça

  1. NIST SP 800-82 Rev. 3: Guide to Operational Technology (OT) Security (yeni sekmede açılır)
  2. SCADA (Wikipedia) (yeni sekmede açılır)
  3. Alarm management (Wikipedia) (yeni sekmede açılır)

Diğer yazılar

  • Su ve Atıksu için örnek YTCC çalışma ekranı: proses şeması, durum kartları, göstergeler, eğilim grafiği ve alarm listesi.

    Temel kavramlar 9 dk okuma

    SCADA nedir ve nasıl çalışır?

    SCADA, sahadaki cihazlardan veri toplayıp bir kontrol merkezinden izleme, alarm, kayıt ve uzaktan kumanda sağlar. Parçaları, çalışması ve kullanıldığı yerler.

  • Havadan çekilmiş bir su arıtma tesisi: çöktürme havuzları ve filtre hücreleri

    Temel kavramlar 8 dk okuma

    SCADA, HMI, PLC ve DCS arasındaki farklar

    PLC sahada denetler, HMI süreci operatöre gösterir, SCADA dağınık sahaları merkezden izler, DCS tek tesisin prosesini bir bütün olarak yönetir. Görevleri ve birlikte çalışmaları.

YTCC. Enerji ve endüstri için merkezi kontrol ve SCADA platformu.

YTCC'yi indirin, ilk ekranınızı oluşturun.