İçeriğe geç
YTCC

Protokoller 7 dk okuma

S7-1200 ve S7-1500'de PUT/GET erişimi nasıl açılır?

SCADA'nın S7-1200 ve S7-1500 CPU'lardan S7 protokolüyle veri okuması için TIA Portal'da gereken iki ayar; optimize blok erişimi, mutlak adresler ve güvenlik.

Yayın tarihi:

Endüstriyel Üretim için örnek YTCC çalışma ekranı: proses şeması, durum kartları, göstergeler, eğilim grafiği ve alarm listesi.

PUT/GET, bir S7-1200 ya da S7-1500 CPU’nun belleğine dışarıdan S7 iletişim protokolüyle (S7comm) okuma ve yazma yapılmasına izin veren ayardır. Bu iki CPU ailesinde ayar varsayılan olarak kapalıdır (S7-1200’de firmware V4.0’dan beri). Bir SCADA, HMI ya da veri toplama yazılımı CPU’ya bu yolla bağlanacaksa iki şey gerekir: CPU özelliklerinde PUT/GET erişimini açmak ve okunacak veri bloklarında optimize blok erişimini kapatmak.

S7 iletişimi nasıl çalışır?

S7comm, S7-300 ve S7-400’ün programlama cihazları, HMI’lar ve öteki CPU’larla kullandığı protokoldür. S7-1200 ve S7-1500, TIA Portal ve HMI’larla daha yeni S7CommPlus protokolüyle haberleşir; uzak istemcilerden gelen klasik S7comm isteklerine yalnız PUT/GET izni varsa cevap verir. S7comm, TCP/IP üzerinde ISO-on-TCP (RFC 1006) ile taşınır ve CPU 102 numaralı TCP portunu dinler. İstemci önce TCP bağlantısını açar, ardından bir ISO bağlantısı kurar ve S7 oturumunu başlatır. Bu adımda iki taraf bir mesajda taşınacak en büyük veri boyutunu (PDU boyutu) da kararlaştırır.

Bağlantı kurulduktan sonra istemci CPU’nun bellek alanlarını adresleriyle okur ve yazar. S7-300 ve S7-400’de bu erişim her zaman açıktır. S7-1200 ve S7-1500’de ise CPU’nun karşı taraftan gelen PUT ve GET isteklerine yanıt vermesine açıkça izin vermeniz gerekir.

Mutlak adresleme: istemci veriyi nasıl bulur?

S7comm veriyi adla değil, bellek alanı ve bayt konumuyla bulur:

AlanÖrnek adresAnlamı
Veri bloğuDB1.DBX0.0DB1’in 0. baytının 0. biti
Veri bloğuDB1.DBW2DB1’in 2. baytından başlayan word
Veri bloğuDB1.DBD4DB1’in 4. baytından başlayan çift word
Bellek (M)MW10Bellek alanının 10. baytından başlayan word
Giriş (I)I0.00. giriş baytının 0. biti
Çıkış (Q)Q0.00. çıkış baytının 0. biti

TIA Portal’da kısaltma dili Almanca (German) seçiliyse girişler I yerine E, çıkışlar Q yerine A ile yazılır. Çok baytlı değerler büyük uçlu (big-endian) sırayla saklanır, REAL tipi 32 bitlik IEEE 754 kayan noktalı sayıdır. İstemci tarafında bayt sırası yanlış seçilirse değerler anlamsız sayılar olarak görünür.

Optimize blok erişimi neden kapatılmalı?

S7-1200 ve S7-1500’de yeni oluşturulan veri blokları varsayılan olarak optimize erişimlidir. Optimize bir blokta değişkenlerin bellekteki yerini CPU belirler ve blok içinde sabit bir bayt konumu yoktur. TIA Portal ve HMI’lar bu bloklara sembolik adla erişir. Mutlak adresle okuyan bir istemci ise DB1.DBW2 gibi bir adresi bulamaz.

Optimize erişimi kapalı (standart) bir blokta her değişkenin sabit bir konumu vardır. Bloğu derledikten sonra TIA Portal bu konumları blok düzenleyicisindeki Offset sütununda gösterir; istemcide yazacağınız adresi buradan alırsınız. Bu ayar yalnız veri bloklarını ve blok parametrelerini ilgilendirir. M, I ve Q alanları optimize blok kavramının dışındadır ve PUT/GET açıksa mutlak adresle okunur.

TIA Portal’da PUT/GET erişimini açmak

1. PUT/GET’e izin verin. Proje ağacında PLC’nin altındaki Device configuration’ı açın ve CPU’yu seçin. Inspector penceresinde Properties > General > Protection & Security > Connection mechanisms bölümünde “Permit access with PUT/GET communication from remote partner” kutusunu işaretleyin. Menünün yeri TIA Portal sürümüne ve CPU firmware’ine göre biraz değişebilir; eski sürümlerde bölümün adı yalnız Protection’dır.

2. Veri bloklarında optimize erişimi kapatın. İstemcinin okuyacağı her veri bloğuna proje ağacında sağ tıklayın ve Properties’i açın. Attributes sekmesinde “Optimized block access” kutusunun işaretini kaldırın. Instance DB’ler bu ayarı ait oldukları FB’den alır; ayarı FB’de değiştirin. Bazı kütüphane bloklarında ayar kapatılamaz; bu blokların değerlerini standart erişimli bir DB’ye kopyalayın.

3. Derleyin ve yükleyin. Donanımı ve yazılımı derleyin (Compile), sonra CPU’ya yükleyin (Download to device). Derlemeden sonra blokların Offset sütunu dolar.

Optimize blok erişimini değiştirmek bloğu yeniden ilklendirir (reinitialize): yükleme sırasında bloktaki güncel değerler başlangıç değerlerine döner. Bu adımı devreye almadan önce yapın ya da değerleri önceden yedekleyin. Donanım yapılandırması da değiştiği için TIA Portal yükleme sırasında CPU’yu STOP’a almanızı isteyebilir; bunu çalışan bir tesiste önceden planlayın.

Sık karşılaşılan sorunlar

  • CPU isteği reddediyor: PUT/GET açılmamış ya da ayar CPU’ya yüklenmemiştir. Snap7 tabanlı araçlar bu durumda “function refused by CPU” hatası verir.
  • Bağlantı var ama bir veri bloğu okunmuyor: o blokta optimize erişim hâlâ açıktır. Her bloğun ayarı ayrıdır.
  • Değerler kaymış ya da anlamsız: blokta bir değişken eklenmiş ya da çıkarılmış, konumlar kaymıştır. Offset sütununu yeniden kontrol edin ve istemcideki adresleri güncelleyin.
  • Değerler çok büyük ya da çok küçük: istemcide bayt sırası ya da veri tipi yanlış seçilmiştir.
  • TCP bağlantısı hiç kurulmuyor: aradaki güvenlik duvarı 102 numaralı portu engelliyor olabilir.

Güvenlik

PUT/GET iletişiminde kimlik doğrulama yoktur. CPU’nun 102 numaralı portuna erişebilen her cihaz, izin verilen bellek alanlarını okuyabilir ve yazabilir. Bu yüzden:

  • CPU’yu kontrol sistemleri için ayrılmış bir ağ bölütünde tutun ve 102 numaralı porta yalnız SCADA sunucusundan erişime izin verin. NIST SP 800-82 de kontrol sistemlerinin kurum ağından katmanlar halinde ayrılmasını önerir.
  • SCADA’nın okuyacağı verileri tek bir arayüz veri bloğunda toplayın. Yalnız bu bloğun optimize erişimini kapatın, programın öteki blokları optimize kalsın.
  • Dışarıdan yazılması gereken değerleri ayrı bir blokta tutun ve PLC programında sınır ve kilit denetimi yapın.

S7-1500 ve firmware V4.4 ya da sonrasıyla çalışan S7-1200 CPU’larda yerleşik bir OPC UA sunucusu da bulunur. OPC UA sertifika, imza ve şifreleme sunar; kullanımı için Siemens’in lisans koşullarına bakın. Ayrıntılar OPC UA nedir yazımızda.

Sık sorulan sorular

PUT/GET açmak güvenli mi?

Tek başına değil. PUT/GET açıkken CPU, 102 numaralı porta erişebilen her cihazdan kimlik sormadan okuma ve yazma kabul eder. Ağ ayrımı ve güvenlik duvarı kuralı erişimi SCADA sunucusuyla sınırladığında sahada yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir.

Optimize blok erişimini kapatmak PLC programını etkiler mi?

Program aynı şekilde çalışır. Değişiklik bloğu yeniden ilklendirdiği için güncel değerler başlangıç değerlerine döner; bu yüzden devreye almadan önce yapılmalıdır.

S7-300 ve S7-400’de bu ayarlar gerekir mi?

Hayır. Bu CPU’larda PUT/GET erişimi her zaman açıktır ve optimize blok erişimi yoktur.

YTCC’de

YTCC, Siemens S7 sürücüsüyle CPU’lara S7comm ve ISO-on-TCP üzerinden istemci olarak bağlanır. S7-1200 ve S7-1500’de bu yazıdaki iki ayar gerekir: PUT/GET erişimi açık, okunacak bloklarda optimize blok erişimi kapalı. Noktaları mutlak adresleriyle yapılandırma editöründe tanımlarsınız; adres listesini Excel ya da CSV olarak hazırlayıp içe de aktarabilirsiniz.

Nokta ekleme, silme ve adres değişiklikleri sürücü yeniden başlatılmadan ve PLC bağlantısı kesilmeden uygulanır. S7 sürücüsü de her sürücü gibi kendi işletim sistemi sürecinde çalışır; bir PLC ile haberleşme kesilince o cihaz için tek alarm üretilir ve sinyalleri “bağlantı yok” kalitesine düşer.

YTCC’nin haberleştiği öteki protokoller Platform sayfasında. Üretim tesisleri için Endüstriyel Üretim sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynakça

  1. S7 communication between SIMATIC S7-1200 and SIMATIC S7-1500 (Siemens) (yeni sekmede açılır)
  2. TIA Portal configuration (python-snap7 documentation) (yeni sekmede açılır)
  3. S7comm (Wireshark Wiki) (yeni sekmede açılır)
  4. NIST SP 800-82 Rev. 3: Guide to Operational Technology (OT) Security (yeni sekmede açılır)

Diğer yazılar

  • Su ve Atıksu için örnek YTCC çalışma ekranı: proses şeması, durum kartları, göstergeler, eğilim grafiği ve alarm listesi.

    Temel kavramlar 9 dk okuma

    SCADA nedir ve nasıl çalışır?

    SCADA, sahadaki cihazlardan veri toplayıp bir kontrol merkezinden izleme, alarm, kayıt ve uzaktan kumanda sağlar. Parçaları, çalışması ve kullanıldığı yerler.

  • Havadan çekilmiş bir su arıtma tesisi: çöktürme havuzları ve filtre hücreleri

    Temel kavramlar 8 dk okuma

    SCADA, HMI, PLC ve DCS arasındaki farklar

    PLC sahada denetler, HMI süreci operatöre gösterir, SCADA dağınık sahaları merkezden izler, DCS tek tesisin prosesini bir bütün olarak yönetir. Görevleri ve birlikte çalışmaları.

YTCC. Enerji ve endüstri için merkezi kontrol ve SCADA platformu.

YTCC'yi indirin, ilk ekranınızı oluşturun.